Yazan: MERYEM ALGAN
Yazı Kaynağı: Zaman Kitap Eki

Klasik roman kendi içinde bütünlüklü bir dünyadır. Tüm referansları kendine doğrudur. Romanda var olan her karakter, gerçekleşen her olay, söylenen her söz o dünyanın içinden kaynaklanır ve yine onu işaret eder.

Kimi zaman klasik romanda bir başka romana ya da anlatıya işaret edilse bile bu, dış referansın anlaşılamaması halinde orada oluşturulmuş dünyayı anlamsız kılacak hayatiyette değildir. Klasik romanın bu kendi kendine yeterliliği, onun, entelektüel seviyesi birbirinden çok farklı kitlelerce okunabilmesine olanak verir. Oysa modern roman, klasik romanın bu kendi başınalığını kırar. Oradaki karakterler, olaylar ya da diyaloglar salt kendilerinden kaynaklanmaz ve salt kendilerini işaret etmezler. Modern roman, birçok farklı anlatıdan esinlenir ve oralardan alınan parçalarla ya da bu parçaların parodileriyle kendini var eder. Hem birçok anlatıyı birleştirir hem de kendini bu anlatılara yayar. Modern roman, dış referanslarını tâli olmaktan çıkarıp hayati bir öneme kavuşturur. Okurundan belli bir entelektüel yoğunluk ve zihinsel çaba talep eder. Ya da; bilmece çözme ve oyun oynama isteği… Modern romanlar, okurlarına bir yığın bilmece sorar. Bu karakter hangi anlatıdan gelmektedir, şu diyalog nereye gönderme yapmaktadır, bu olay hangi dramın parodisidir! Edebiyatın çehresini değiştirdiği kabul edilen İrlandalı yazar James Joyce, başyapıtı Ulysses için, “İçine o kadar çok bilmece bulmaca ve zeka oyunu koydum ki, profesörler yüzyıllarca ne demek istediğimi tartışacaklar, insanın ölümsüzlüğü garantilemesinin tek yolu da budur.” diyor. Bu açıdan Joyce’un -göreceli- ölümsüzlüğü garantilediği söylenebilir. Ulysses, içerdiği bilmece ve zeka oyunlarının karmaşıklığıyla, yazıldığından bu yana geçen yüz küsur yıldır hem profesörleri hem de entelektüelleri meşgul etmeye devam ediyor. Ulysses’i nihai ve en yetkin anlamına kavuşturma gayesindeki entelektüellerden biri de, çevirisinin imkansıza varan güçlüğüyle ünlü bu romanı Türkçe’ye kazandıran ve aynı zamanda Dünya Zeka Oyunları Federasyonu Kurucu Üyesi Nevzat Erkmen. Erkmen, bu eseri dilimize kazandırmakla kalmadı ve onun okunma süreci için özgün bir kaynak hazırladı: Ulysses Sözlüğü.

Metinlerarası sözlük

Sözlük, Ulysses’in de yapısal olarak kendini dayandırdığı Odysseia destanına göndermelerle hazırlanmış. Romandaki bölümlerle paralel giden sözlük bölümleri, Odysseia destanında işaret edilen bölümlerin özetiyle açılıyor. Bu, metni okumayı ilk elden kolaylaştıran ve aşina hale getiren bir tedbir. Bir sözlüğün mutlak gerekliliğini çeviri sırasında hisseden Erkmen, romanın Türkçe baskısına ilerde sözlük kullanımında gerekli olacak satır, bölüm ve numaraları koydurmuş. Kitaplığında Ulysses’in Türkçe baskısı bulunanlar bu sayede, sözlükten yararlanmak için romanın yeni bir baskısını satın almak zorunda kalmayacaklar. Romandaki göndermeler bölüm ve satır numaraları eşleştirilerek sözlükten bakılabiliyor. Böylece, okurun entelektüel birikiminin çözmeye yetersiz kaldığı bilmecelerin cevaplarını almak mümkün (nihai cevaplar hâlâ verilmiş değil tabii!). Diğer yandan, okurun gözüne takılmayan, ikinci anlamları gizli kalmış pasaj ve satırların sözlük açıklamaları, sözlüğü salt ihtiyaç hissedildiğinde değil muhakkak okunması gereken bir kılavuz haline getiriyor. Çevrilememezliği, okunamamazlığı, anlamlandırılamazlığıyla ünlü bu roman, Erkmen’in çevirisi ve kılavuzluğuyla Türk okurlarını bekliyor.

Ulysses Sözlüğü – Nevzat Erkmen – Yapı Kredi Yayınları

Nisan 2006, Zaman Kitap Eki, 3. Sayı

Benzer Yazılar

1. İnanç Psikolojisi – Nevzat Tarhan
2. Geçmiş Zaman Peşinde – Nevzat Kösoğlu
3. Şehit Enver Paşa – Nevzat Kösoğlu
4. Şiirimizin Beyitler ve Mısralar Sözlüğü – M. Atâ Çatıkkaş
5. Kavram Sözlüğü – Editör: Fikret Başkaya

kitapzamaniOkunma: 73 http://href.tc/02snof Aktiflink Categories: zaman kitap ekiTags: 82642